W poprzednim wpisie wskazaliśmy na dwojakiego rodzaju pieczę nad zabytkami, którą przewiduje prawo. Jest to ich ochrona, która obciąża państwo, oraz opieka nad nimi, która obciąża właściciela lub posiadacza. W tym wpisie przyjrzymy się tej pierwszej postaci, jako że rzutuje istotnie na zakres przedmiotów, względem których właściciele mają szczególne obowiązki.
Formami ochrony zabytków są:
1) wpis do rejestru zabytków;
2) wpis na Listę Skarbów Dziedzictwa;
3) uznanie za pomnik historii;
4) utworzenie parku kulturowego;
5) ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo w decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy, decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej lub decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego.
Najistotniejsze znaczenie ma oczywiście rejestr zabytków. Prowadzi się go dla obszaru województwa. Organem odpowiedzialnym jest wojewódzki konserwator zabytków. Są to odrębne księgi dla zabytków:
1) nieruchomych;
2) ruchomych i
3) archeologicznych.
Rejestr zawiera dane osobowe obejmujące imię, nazwisko i adres zamieszkania lub nazwę i adres siedziby właściciela lub posiadacza zabytku lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy.
Wisów dokonuje się z urzędu, czyli samodzielnie przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, lub na wniosek właściciela zabytku, a nadto użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy.
Co ważne, od dnia wszczęcia postępowania w sprawie wpisu zabytku do rejestru do dnia, w którym decyzja w tej sprawie stanie się ostateczna, przy zabytku, którego dotyczy postępowanie, zabrania się prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych i podejmowania innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku. Zakaz ten dotyczy także robót budowlanych objętych pozwoleniem na budowę albo zgłoszeniem, a także działań określonych w innej decyzji pozwalającej na ich prowadzenie.
Starosta, w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków, może umieszczać na zabytku nieruchomym wpisanym do rejestru znak informujący o tym, iż zabytek ten podlega ochronie.